اللّه تعالى از اللّه تعالى ، و اين ضرورى است ؛ و مخفى نيست كه اگر علّت تامّه نباشد ، پس لازم مىآيد يا قدم عالم نظر به قدم اللّه تعالى ، يا حدوث اللّه تعالى نظر به حدوث عالم ، و اين هردو قسم باطل است بديهتا ؛ از جهت آنكه ثابت شد قدم اللّه تعالى و حدوث عالم . و امّا ثانى و ثالث ، يعنى مؤثّر و شرط علّت حاصل شود ، واجب است حصول معلول ؛ و امّا ثانى از براى آنكه لازم مىآيد قدم « 1 » حادث يا تسلسل و آنچه لازم است از اين دو قسم ، ظاهر البطلان است ؛ پس ملزوم نيز باطل است . پس ثابت شد كه قادر مختار است . تنبيه : مخفى نماند كه از دليل مصنّف - قدّس اللّه سرّه - ثابت شد حدوث اجسام و عوارض اجسام ، و ثابت نشد حدوث عالم كه مراد ما سوى اللّه است . پس اگر مانعى گويد : « لا نسلّم كه اللّه تعالى قادر مختار است . مىتواند بود كه اللّه تعالى خلق كرده باشد به طريق ايجاب ، جوهر مجرّدى را كه جسم و جسمانى نباشد و قديم و قادر باشد كه او خلق كرده باشد عالم جسمانى را به قدرت و اختيار . » و فقير كثير التقصير مىگويد كه ايجاد به طريق ايجاب است و اين « 2 » منافى قديم است ، چنانچه « 3 » بر صاحب رأى و دانش مخفى نيست . و نيز فقير مىگويد كه لازم مىآيد مزيد فرع بر اصل ؛ و اين نيز نزد عقل بديهى البطلان است . چه تأمّل كن كه جواب و سؤال هردو دقيق است . و چون محقّق گشت كه اللّه تعالى قادر مختار است ، بدان‌كه قدرت اللّه تعالى عامّ است و متعلّق مىشود به جميع ؛ و نسبت نيست ميانهء قدرت عباد اللّه ، از براى آنكه قدرت مخلوق با آنكه از اللّه تعالى است ، متعلّق نمىشود به بعض ممكنات ؛ و به اين اشاره كرده است مصنّف - قدّس اللّه سرّه - :

--> ( 1 ) . س : قديم . ( 2 ) . س : - و اين . ( 3 ) . س : + مخفى نيست .